Językowy smaczek tygodnia #1: Gdy mówi się o trollach...

Zaczynamy nowy cykl! 

W czwartek na Facebookowym fanpage'u Szwecjobloga zadałam szybkie pytanie: czy bylibyście zainteresowani czytaniem o idiomach, frazeologizmach w języku szwedzkim. Wasza reakcja była naprawdę błyskawiczna i pomysł spotkał się ze sporym entuzjazmem. Zastanawiałam się trochę, jak cały cykl nazwać - nie chciałam wchodzić w szczegóły i rozważać, co jest idiomem, co wyrażeniem, a co powiedzeniem. Nie chciałam też, żeby cykl miał stać się mini-kursikiem szwedzkiego. Chciałabym raczej wyciągnąć na światło dzienne pewne ciekawostki, smaczki. Stąd pomysł na "Językowy smaczek tygodnia". W planach mam, by smaczki pokazywały się na blogu co poniedziałek, na dobry początek tygodnia.

Do pierwszej odsłony cyklu postanowiłam wybrać coś, co brzmi bardzo skandynawsko:

När man talar om trollen så står de i farstun.

czyli:

Kiedy mówi się o trollach, to one stoją w sieni.

To powiedzenie można porównać do polskiego O wilku mowa, a wilk tuż tuż albo angielskiego Speak of the devil and he shall appear (wyrażenia o podobnym znaczeniu istnieją też w arabskim, chińskim, bułgarskim, hiszpańskim, wietnamskim...) Używa się go w sytuacji, gdy pojawia się ktoś, kto był tematem rozmowy, często jedynie mówiąc pierwszą część wyrażenia (När man talar om trollen... czy nasze O wilku mowa...).

Powiedzenie pochodzi z czasów, gdy przesądnie wierzono, że wypowiedzenie "imienia" czegoś złego, natychmiast to złe może przywołać (mnie od razu kojarzy się to z książkami o Harrym Potterze i Voldemorcie, którego nazywano Sami-Wiecie-Kim). 

W polskim powiedzeniu mowa o wilku, którego oczywiście też kiedyś bano się w Szwecji. Wilka po szwedzku początkowo oznaczało słowo ulv (tak zresztą dalej po duńsku i norwesku), natomiast później, by uniknąć nazywania wilka "po imieniu", zaczęto używać słowa varg - to słowo zostało w języku do dzisiaj.

Opowieści z pralni

Za każdym razem, gdy na krótszy lub dłuższy czas miałam zamieszkać u Szwedów, niemalże w progu informowali mnie jako obcokrajowca o kilku ważnych zasadach. Po pierwsze, że w Szwecji ściąga się buty, wchodząc do domu (co mnie nie dziwiło, w Polsce atakujemy przecież gości kapciami, które nigdy nie są w dobrym rozmiarze). Po drugie: w Szwecji można pić wodę z kranu, bo jest dobra i smaczna. I po trzecie: pranie robimy w pralni w piwnicy i musisz wcześniej zarezerwować sobie czas prania.

Kiedy opowiadam o tym w Polsce, najczęściej spotykam się ze zdziwieniem i niezrozumieniem. Bo jak to, Szwedzi nie mają pralek u siebie w domu i muszą zejść z praniem do piwnicy? Najczęściej pada pytanie: "Ale to Szwedów nie stać na własną pralkę?!". 

Nie o to chodzi, czy stać, czy nie. Pierwsza wspólna pralnia (tvättstuga, dosł. chata do prania) w domach wielorodzinnych powstała w latach 20., a urządzenia, które się tam znajdowały, sprawiały, że zbiorowe pranie było naprawdę wydajniejsze i szybsze niż to, na co mogły sobie pozwolić gospodynie u siebie w mieszkaniu. W latach 50. pralki automatyczne były standardem w każdej wspólnej pralni. Pralnie w piwnicach bloków przede wszystkim miały ułatwiać życie, być funkcjonalne, a jednocześnie też stwarzały poczucie wspólnoty w czasach, gdy wielu ludzi przyjeżdżało z mniejszych ośrodków do dużych, pełnych anonimowości miast. Dzisiaj (według raportu z 2012 roku) ze wspólnej pralni korzysta w Szwecji 69 procent członków Hyresgästförening, szwedzkiego związku lokatorów.

W takiej pralni najczęściej znajduje się kilka pomieszczeń, a w każdym z nich pralka, suszarka do ubrań (taka wirująca i taka podobna do szafy) - czasem nawet kilka, a nawet magiel. 

źródło

To, co chyba najbardziej fascynujące dla nie-Szwedów, to system rezerwowania swojego czasu prania. Może i brzmi dziwnie, ale wydaje się funkcjonalne, bo absurdem byłaby wolna amerykanka, kiedy każdy przychodziłby sobie, kiedy chciał i zajmował tyle pralek, na ile ma ochotę, nie zwracając uwagi na sąsiadów. Równie kłopotliwe byłoby ustne dogadywanie się z każdym z sąsiadów. W pralniach znajdują się więc tablice do rezerwowania czasu, najczęściej w formie kołeczków na klucze, które należy umieścić w odpowiedniej przegródce (z dniem i przedziałem godzin) lub nowoczesne elektroniczne.

źródło

Tak jak pralnia miała być miejscem, które mogło integrować sąsiadów, dać im szansę, żeby się poznać (bo nie zawsze wpada się na wszystkich sąsiadów na schodach czy w windzie), tak okazuje się, że jest to często zarzewie konfliktów. Szwedzi są zazwyczaj bardzo punktualni, więc potrafią zdenerwować się, gdy ktoś nie pozbiera swojego prania na czas lub, co gorsza!, "ukradnie" komuś zarezerwowany czas prania. Poza tym tworzą się też "korki", bo większość osób chce prać w godzinach popołudniowych, wieczornych lub w weekendy. Z drugiej jednak strony Szwedzi są często uważani za nieskorych do awantur, wyciszonych, zachowawczych, stąd często słyszałam, że swoją irytację na sąsiada po prostu musieli przełknąć lub w przypływie złości... zostawiali mu karteczkę z uwagą. 

źródło

Przestań do cholery kraść czas prania! Jeden zarezerwowany termin w ciągu całego dnia (mój) i akurat ten musiałeś zabrać? Ponieważ byłem zmuszony zatrzymać i opróżnić twoje pralki, przedłużam mój czas w suszarkach o 30 minut .

Przeprowadzono badania, według których określono najczęstsze powody konfliktów w pralni:

1. Czas prania i suszenia rzeczy
2. Sprzątanie
3. System rezerwacji
4. Fafluchy w suszarkach
5. Groźby
6. Inne powody
7. Ukradzione pranie

Szwedzkie pralnie to jednak nie są jednak ogólnoświatowym wyjątkiem. Wspólne pralnie często widzimy w amerykańskich filmach, a na blogu Jo czytałam także o pralniach w Szwajcarii.

Jesteście gotowi na test "Czy potrafisz funkcjonować w pralni?". Oto niektóre z pytań ze strony http://www.svensktvattstuga.se/ w moim tłumaczeniu (na dole znajdziecie poprawne, to znaczy typowo szwedzkie, odpowiedzi):

Na tablicy do rezerwowania można:

a. śmiać się z tych wszystkich loserów, którzy dają radę się zapisać

b. zarezerwować czas prania

c. grać w kółko i krzyżyk nazwiskami sąsiadów

Co robisz, gdy ktoś, kto robił przed Tobą pranie, nie wyciągnął fafluchów z suszarki?

a. dzwonię po gang motocyklowy

b. wyciągam fafluchy i cieszę się, że mogłem pomóc

c. zabieram ze sobą fafluchy, dzwonię do winnego sąsiada i grzecznie wskazuję, że czegoś zapomniał

Zapomniałeś wyjąć prania z suszarki i kontaktuje się z Tobą sąsiad, który jest następny po Tobie w kolejce, bo potrzebuje tego miejsca. Jak się zachowujesz?

a. przepraszam i natychmiast zabieram swoje pranie

b. udaję psychopatę i wydaję z siebie groźne dźwięki

c. pokazuję domowej roboty zaświadczenie, jak dysleksja zniszczyła mi życie

Desperacko potrzebujesz pary czystych dżinsów i z tego powodu "ukradłeś" czyjśzac czas prania. Słyszysz, że ktoś zbliża się do pralni. Co robisz?

a. chowam się w suszarce razem z kilkoma ręcznikami frotte

b. jeśli zajdzie taka potrzeba, biorę odpowiedzialność za to, co zrobiłem

c. zaczynam grzebać w jednej z pralek i udaję fachowca Erlandssona z Electroluxa

q 'ɐ 'q 'q :ızpǝıʍodpo

Źródła:

http://www.svensktvattstuga.se/

http://sv.wikipedia.org/wiki/Tvättstugor_i_Sverige

Immanu El

Luty od pewnego czasu kojarzy mi się muzycznie z łagodnymi dźwiękami od panów z Immanu El. Ich muzyka gości u mnie w słuchawkach zimą mniej więcej od początku studiów. To właśnie wtedy w lutowy wieczór właściwie przypadkiem trafiłam na ich koncert w poznańskiej Piwnicy 21. Aż do tamtej pory zazwyczaj bywałam na zupełnie innych koncertach, zupełnie innych wykonawców, w zupełnie innych klimatach (Wybierałam się zaopatrzona w glany, a wracałam z poobijanymi od barierek żebrami. Ale to zupełnie inna historia). Tam zaskoczyła mnie publiczność, siedząca po turecku na podłodze pod sceną. Kiedy dosiadłam się do nich i kiedy rozbrzmiały pierwsze dźwięki gitar, i usłyszałam piękny, kojący głos Claesa Strängberga - odpłynęłam zupełnie, lądując w innym świecie. Podobnie było też rok później, kiedy wybrałam się na ich koncert w Walentynki. I jeszcze potem, następnego roku, w marcu.

Immanu El to zespół z Jönköping, założony w 2004 przez szesnastoletnich wówczas bliźniaków, Claesa i Pera Strängbergów. W dzisiejszym składzie z braćmi grają David Lillberg, Jonatan Josefsson i Robin Ausberg. Ich muzyka kojarzy mi się też bardzo ze skandynawskim chłodem, przełamywanym ciepłem wokalu.

źródło

W zasadzie dość trudno mi określić, czym ta ich muzyka jest. Z początku mocno związana z post-rockiem, później z coraz większymi popowymi wpływami. To, co na pewno nie może umknąć uwadze słuchaczy, to charyzmatyczny, choć wyjątkowo delikatny głos wokalisty. Do tego charakterystyczne budowanie atmosfery od łagodnych dźwięków, po dynamikę w gitarach i perkusji. I aż po dreszcze. Czasem jednak taka powtarzalność muzycznej struktury zaczyna mnie jakoś gnieść w uszy - wtedy odkładam 'chłopców' do kolejnej zimy, kolejnego lutego, kiedy przychodzi pora na kolejne zachwyty.

Nie chcę być gołosłowna: zostawię Was na próbę z dwoma utworami Immanu El. Zaparzcie sobie ciepłej herbaty albo kawy, usiądźcie po turecku pod kocem, przymknijcie na chwilę oczy - ale tylko na chwilę, bo mnie jakoś do muzyki wyjątkowo pasuje falowanie morza czy pęd karuzeli z poniższych filmów. Przyjemności!

http://www.youtube.com/watch?v=ayOkxj_nde0

http://www.youtube.com/watch?v=vAz0mYI-Bps

Źródło:

http://www.lastfm.pl/music/Immanu+El 

Pamiętajcie proszę, że do 06.02. do godziny 12.00 przyjmowane są głosy w konkursie Blog Roku 2013. Zachęcam do głosowania na Szwecjoblog - wyślijcie sms o treści F00402 pod numer 7122 (1zł + VAT, dochód przekazany zostanie na rzecz Fundacji Gajusz). Jeśli już to zrobiliście, polećcie znajomym i trzymajcie kciuki!