15 lipca 2019

19. Festiwal Filmów Skandynawskich w Darłowie



Urlop nad polskim morzem może wyglądać tak: najpierw plaża, woda, smażona ryba i lody, książka na leżaku, a wieczorami skandynawskie kino. Ja w każdym razie tak wyobrażam sobie swój urlop nad Bałtykiem. Gdzie czeka na Was takie połączenie? W Darłowie. I to już po raz dziewiętnasty. Już w przyszłym tygodniu, w czwartek 25.07. rozpocznie się 19. Festiwal Filmów Skandynawskich, który potrwa do niedzieli.


19. Festiwal Filmów Skandynawskich to 17 projekcji filmowych, w tym 8 dla dzieci i młodzieży - każdy znajdzie więc coś dla siebie. Projekcje odbędą się w darłowskim kinie Bajka (ul. Morska 56). Warto zaznaczyć, że wstęp na festiwalowe seanse jest wolny. 

Pełen harmonogram seansów znajdziecie na facebookowym fanpage'u Festiwalu Filmów Skandynawskich (udostępniam post z informacjami na końcu tego wpisu), a ja chciałabym zaprezentować Wam kilka punktów programu (przede wszystkim tych szwedzkich, ale nie tylko), których moim zdaniem nie można przegapić.


Granica (Gräns), reż. Ali Abbasi


O czym jest? 
O ludziach i o trollach, ale bardziej o ludziach. O poczuciu wyobcowania, inności, samotności i specyficznej więzi człowieka z naturą.
Dlaczego warto go zobaczyć? 
Żeby przekonać się na własnej skórze, że filmy, które oglądamy, nie muszą być miłe. I że samemu odpowiedzieć sobie na pytanie, o czym jest tak naprawdę jest ten film.


O Granicy pisałam na blogu TUTAJ.


Persona, reż. Ingmar Bergman



O czym jest? 
O stawianiu pytań o tożsamość i maski, o międzyludzkich napięciach.
Dlaczego warto go zobaczyć? 
Bo to jeden z najbardziej znanych, ale tez najbardziej zagadkowych filmów mistrza Bergmana.


Bergman - Rok z życia (Bergman - Ett år, ett liv), reż. Jane Magnusson



O czym jest? 
O pracy Ingmara Bergmana i o tym, jak jego życie osobiste i lęki znajdują odzwierciedlenie w jego filmach.
Dlaczego warto go zobaczyć? 
Żeby lepiej zrozumieć m.in. Personę.


Młodość Astrid (Unga Astrid), reż. Pernille Fischer Christensen


O czym jest? 
O Astrid Lindgren, jaka polskim czytelnikom być może jest mniej znana, to znaczy o światowej sławy autorce książek dla dzieci, zanim się jeszcze stała się słaną autorką.
Dlaczego warto go zobaczyć? 
Żeby dowiedzieć się więcej o autorce m.in. Pippi Långstrump (a film z samą Pippi jako główną bohaterką zresztą też jest w programie)


Dom, który zbudował Jack (The House That Jack Built), reż. Lars von Trier



O czym jest? 
O seryjnym mordercy, który swoje zbrodniach uważa za dzieła sztuki. Kontrowersyjny, brutalny (podobno podczas seansów niektórzy widzowie wychodzili z kina).
Dlaczego warto go zobaczyć? 
Bo nazwisko Larsa von Triera pojawia się w programie Festiwalu Filmów Skandynawskich niemalże co roku (choć ja tego filmu trochę bym się chyba bała).


The Quake. Trzęsienie ziemi (Skjelvet) reż. John Andreas Andersen


O czym jest? 
O trzęsieniu ziemi o niespotykanej wcześniej na Ziemi skali, które nawiedza Oslo.

Dlaczego warto go zobaczyć? 
Bo film Fala, w którym Norwegię nawiedza fala tsunami, został doceniony przez widzów i krytyków. Teraz pora na trzęsienie ziemi - w tej samej obsadzie aktorskiej.

Utoya, 22 lipca (Utøya 22. juli), reż. Erik Poppe 


O czym jest? 
O ataku terrorystycznym w Norwegii z 22 lipca 2011 roku.
Dlaczego warto go zobaczyć? 
Bo to, o czym opowiada film, wydarzyło się naprawdę.



08 lipca 2019

Szwedzkie książki na plażę

Jakie książki zabrać ze sobą na plażę? Nie ma na to jednej odpowiedzi. Jedni lubią lektury przyjemne jak ciepło słońca na skórze i kojące jak szum fal. Raczej lekkie, także dosłownie, takie które bez problemu zmieszczą się do torby plażowej obok kosmetyków do opalania. Inni wręcz przeciwnie, sięgają po bardziej opasłe tomy, na które wreszcie jest czas podczas kilkugodzinnego leżakowania - to przyjemna odmiana, szczególnie jeśli na co dzień czytelnicze zaległości nadrabiamy w tramwajach.

W dzisiejszym wpisie mam dla Was kilka propozycji, które kojarzą mi się z latem, wakacjami i plażą. Są tu lektury zabawne i straszne, pouczające i relaksujące. O różnej objętości. Mam nadzieję, że świetnie skomponują się Wam z piaskiem, kocem, krzykiem mew i smakiem lodów!


Tove Jansson Lato

Na mojej liście nie mogło zabraknąć książki autorstwa Tove Jansson, choć tym razem nie z opowieściami z serii o Muminkach, choć klimatem bardzo do muminkowych historii zbliżonej. Lato to sceny z życia babci i jej wnuczki na fińskich szkierach. Opowieść o dziecięcej ciekawości i doświadczeniu starości. O prawdach życia, nie zawsze podanych wprost. Jak u Tove Jansson.

Tove Jansson Lato (Sommarboken)
przeł. Zygmunt Łanowski
Nasza Księgarnia
2007

Mons Kallentoft Śmierć letnią porą

To jedna z okładek, które od razu przychodzą mi do głowy, kiedy myślę o lekturach na plażę. Ma w sobie to, dzięki czemu w ogóle zwróciłam uwagę na książki Kallentofta po raz pierwszy - jest odpychająca, a jednocześnie w jakiś sposób piękna. No i kojarzy mi się też z wrażeniami, jakie zrobiło na mnie przeczytanie zbyt wielu kryminałów podczas letnich wycieczek po Szwecji - aż strach było grzebać w piasku 😉 Śmierć letnią porą to druga z serii powieści o Malin Fors, policjantce z Linköpingu (w Szwecji ukazało się do dziś już dwanaście tomów). Linköping opanowują nieznośne letnie upały, a miasto musi zmierzyć się nie tylko z falą gorąca, ale i falą zła, które dotyka młode dziewczyny. U Kallentofta jak zawsze mrożące krew w żyłach sprawy i pełen metafor język, którym spisuje także wewnętrzne monologi ofiar.
Więcej o serii książek tego autora przeczytacie TUTAJ, a TUTAJ znajdziecie mój wywiad z autorem z Targów Książki w Krakowie w 2018 roku.


Mons Kallentoft Śmierć letnią porą (Sommardöden)
przeł. Bratumiła Pawłowska-Petterson
Dom Wydawniczy Rebis
2010


Bodil Malmsten Cena wody w Finistère

Propozycja dla tych, którzy lubią lektury spokojniejsze, niespieszne. Latem dobrze się czyta o perypetiach autorki, która obrażona na swój kraj opuszcza Szwecję i przeprowadza się do Bretanii, Finistère. To dla niej inny świat, inni ludzie, nowy dom, spełnienie marzeń o ogrodzie, zmagania z językiem, biurokracją, kretami, ale i twórczą niemocą.

Bodil Malmsten Cena wody w Finistère (Priset på vatten i Finistère)
przeł. Jan Rost
Wydawnictwo Literackie 2007

Lars Berge Korponinja

Na wakacyjny odpoczynek świetnie może sprawdzić się lektura o pracy w korporacji. Tym bardziej, że bohater znużony własnym życiem i korpopracą postanawia zniknąć. Jego plan to jednak nie "rzucić wszystko i wyjechać w Bieszczady" (czy może raczej: do Laponii), ale ukrywać się we własnym biurze. Absurdalna opowieść pełna przerysowanych bohaterów, absurdalnych sytuacji i z zakończeniem jakby z innej bajki. Takie właśnie książki pasują na urlop. 
PS. To jeden z moich przekładów! O książce pisałam też TUTAJ.


Lars Berge Korponinja (Kontorsninja)
tłum. Natalia Kołaczek
 Wydawnictwo W.A.B. 2016 


Jonas Jonasson Stulatek, który wyskoczył przez okno i zniknął

Ta książka była bestsellerem kilka lat temu, ale jeśli nie mieliście okazji po nią sięgnąć wcześniej, nadróbcie zaległości i zabierzcie ją właśnie na wakacje. Przygody tytułowego stulatka są tak niesamowite, niewiarygodne, a jednocześnie zabawne, że autorowi pozazdrościć można szalonej wyobraźni, lekkiego pióra i poczucia humoru. Jeśli czytacie na plaży, wśród ludzi, uważajcie - bo może zdarzyć się Wam głośno parsknąć śmiechem. 
O książce pisałam na blogu TUTAJ, a o jej filmowej wersji TUTAJ.


Jonas Jonasson Stulatek, który wyskoczył przez okno i zniknął 
(Hundraåringen som klev ut genom fönstret och försvann)
przeł. Joanna Myszkowska-Mangold 
Świat Książki 
2012

Marie Hermanson Plaża muszli


W tej książce jest tajemniczość, która sprawia, że trudno się od niej oderwać, szykujcie się na godziny spędzone w leżaku lub na kocu! Główna bohaterka, Ulrika,  prowadzi badania naukowe nad tajemniczym zagadnieniem jakim są mity o porwaniach przez trolle (swoją drogą, o tym temacie poczytać możecie na blogu Skandis). Kiedy była młodsza, spędzała lato u rodziny przyjaciółki na zachodnim wybrzeżu, to były dla niej najbarwniejsze, najciekawsze chwile jej dzieciństwa. Poznała tam Maję, dziewczynkę, która jest inna niż wszystkie dzieci. Pewnego dnia Maja znika bez wyjaśnienia. Po kilkudziesięciu latach Ulrika powraca ze swoimi dziećmi do zatoki muszelek z dawnych lat i przyjdzie jej wrócić do zagadek z przeszłości. Plaża muszli to nie tyle kryminał, co proza psychologiczna. W Szwecji została wydana w 1998 roku i spotkała się z dobrym przyjęciem krytyków i czytelników. Kilka lat temu doczekała się wznowienia, dzięki któremu historia miała szansę dotrzeć do nowego pokolenia odbiorców. Myślę, że i w Polsce warto o niej przypomnieć.

Marie Hermanson Plaża muszli (Musselstranden)
przeł. Bratumiła Pawłowska
słowo/obraz/terytoria
2008


Karin Bojs Moja europejska rodzina

A gdyby tak urlop poświęcić nie tylko na podróże po Polsce i po świecie, ale na podróż przez historię, naszą historię, po naszym drzewie genealogicznym? Albo poczytać o podróżach do najważniejszych miejsc związanych z historią Europejczyków, o znalezionych przez archeologów materiałach i o tym, jak można je interpretować? Książka Karin Bojs nie suche fakty i daty, ale śledztwo kojarzące się raczej z serialami pokroju CSI i tematy takie jak sztuka, postrzegania kobiecości i męskości, obecność bliskich nam dziś zwierząt i przede wszystkim kluczowe pytania związane z naszym pochodzeniem. Nadaje się na dłuższe przesiadywanie na plaży albo dłuższe podróże nad morze czy jezioro. I najlepiej w towarzystwie, bo pewnie o treści będziecie chcieć potem dyskutować.
Więcej o książce na blogu TUTAJ.

Karin Bojs Moja europejska rodzina. Pierwsze 54 000 lat 
(Min europeiska familj. De senaste 54 000 åren) 
z jęz. angielskiego przeł. Urszula Gardner, 
konsultacja naukowa dr Małgorzata Bonar
Wydawnictwo Insignis 
2018 

Bea Uusma Ekspedycja

Jeśli w letnie szukacie ochłody, sięgnijcie po Ekspedycję Bei Uusmy. Książka opowiada o wyprawie balonem nad biegun północny z 1897 roku. O jej uczestnikach ślad zaginął, dopiero w 1930 na Wyspie Białej w archipelagu Svalbard znaleziono ciała podróżników wraz z pozostałościami po ich ostatnim obozie. Przez prawie wiek próbowano rozwiązać zagadkę ich śmierci, ale nie udało się jednak przedstawić żadnej naukowo udowodnionej teorii. Bea Uusma próbuje znaleźć odpowiedzi. Tym samym Ekspedycja nie jest tylko opowieścią o trzech podróżnikach, ale staje się też niezmiernie ciekawą historią autorki. Opowieścią o terenach skutych lodem, ale w która rozpala żarem jej determinacji i pasję, graniczących wręcz z obsesją autorki na punkcie uczestników wyprawy. Ciekawa rzecz, która zostaje na dłużej w pamięci. A do tego tak pięknie wydana! 
Więcej o książce przeczytacie TUTAJ.

Bea Uusma Ekspedycja. Historia mojej miłości
(Expeditionen. Min kärlekshistoria)
przeł. Justyna Czechowska 
Wydawnictwo Marginesy 
2017 

17 maja 2019

Made in Sweden - 60 słów, które ukształtowały naród

Elisabeth Åsbrink dała się poznać jako autorka o niezwykle uważnym spojrzeniu, wielkiej wrażliwości, warsztatowym kunszcie i siłą do podejmowania tematów ważnych choć trudnych. Marek Beylin w "KSIĄŻKACH. Magazynie do czytania" w tekście na temat Made in Sweden, najnowszej książki autorki, napisał tak: "Zazdroszczę Szwedom, że mają Elisabeth Åsbrink. Chciałbym czytać o nas tak, jak ona pisze o nich".




Napisałam tę książkę, bo była dla mnie kojąca. Bo była niepokojąca. Bo urodziłam się w Szwecji. Bo moi rodzice nie urodzili się w Szwecji. [...] Bo jest coś takiego jak kryzys tożsamości, ale nie ma czegoś takiego jak euforia tożsamości. [...]. 
Tak we wstępie tłumaczy autorka. W jednym ze szwedzkich wywiadów poświęconych tej książce dodała kolejne wyjaśnienie. Szwedzcy Demokraci często posługują się pojęciem "szwedzkich wartości". Budzi to sprzeciw tych, którzy twierdzą, że nie ma czegoś takiego, że istnieją natomiast wartości uniwersalne. Åsbrink uważa jednak, że jedni i drudzy są w błędzie. I to także dlatego napisała tę książkę.

Made in Sweden autorka prezentuje - tak jak głosi polski podtytuł - 60 słów, które ukształtowały naród, szwedzki naród. To słowa (powiedzenia, cytaty z dzieł literackich i filmowych, fragmenty piosenek, inskrypcje runiczne, hasła, a nawet jeden hasztag) od pierwszego wieku naszej ery (zdanie z Germanii Tacyta) po rok 2017 (#MeToo). Åsbrink pokazuje spory kawał szwedzkiej historii i tak jak w poprzedniej książce (1947. Świat zaczyna się teraz) z pojedynczych wydarzeń, pojedynczych scen i pojedynczych postaci, tworzy mozaikę, nierzadko zaskakującą. Królestwo Larsa von Triera okazuje się wyrażać ciągłość szwedzko-duńskiej ksenofobii ciągnącej się od XV wieku. Psalm śpiewany na uroczystościach zakończenia roku szkolnego oraz internetowy akronim OMG stają się pretekstem do refleksji nad religijnością Szwedów. Nazwy pszennego pieczywa - początkiem opowieści o szwedzkim antysemityzmie. Cytat z Kopciuszka Disneya prowadzi do rozważań nad monarchią w Szwecji w kontekście takich wartości jak równość i równouprawnienie. Zlatan Ibrahimović odzwierciedla przemiany zachodzące w szwedzkim podejściu do kolektywizmu i indywidualizmu. Hokej na lodzie ma dużo wspólnego i z wikingami, i z pracownikami fabryk czy hut. A IKEA? Jeśli czytaliście W Lesie Wiedeńskim wciąż szumią drzewa tej samej autorki, na pewno wiecie już, do jakiej historii będzie prowadzić opowieść o sukcesie tej marki. Nie brakuje też fragmentów osobistej historii samej autorki - córki Brytyjki i Węgra, którzy wyemigrowali do Szwecji. Nie raz zdarzało jej się słyszeć pytanie o to, skąd jest, chociaż urodziła się w Szwecji, ma szwedzkobrzmiące nazwisko i mówi bez akcentu. W esejach wciąż pobrzmiewają pytania o tożsamość - tożsamość jednostki, tożsamość narodową, o obraz własny narodu i o to, jak naród postrzegany jest przez inne narody.

Myślę sobie, że Made in Sweden można traktować jako odpowiedź na falę książek o lagom, szwedzkim sposobie na szczęście i szwedzkich sekretach dobrego życia, nawet jeśli samo lagom nie znalazło się wśród sześćdziesięciu słów, o których pisze Åsbrink. Książka pokazuje natomiast, że Szwedzi wcale nie są tacy lagom, jak postrzega się ich za granicą i jak sami czasem być może chcieliby siebie widzieć. Wręcz przeciwnie - Szwecja pod wieloma względami to właśnie skrajności. Nie ma też gotowego szwedzkiego sposobu na szczęście, bo historia Szwecji to nie tylko dobre życie.


Młot Thora • Szwedzka zawiść  Homo sapiens  Helan går • Szwecja dla Szwedów  Lapończyk ma pozostać Lapończykiem • Dom ludu • Przeciętny Svensson • Jestem Śmierć  Przemoc rodzi przemoc • W tym kraju nie można tego mówić głośno  Most nad Sundem • Na mój sukces musi pracować cała drużyna  Otwórzcie Wasze serca
To wybrane tytuły rozdziałów, kilkanaście z sześćdziesięciu słów, które wybrała autorka (w materiale dla szwedzkiej telewizji przyznała, że przed napisaniem książki miała w głowie sto pięćdziesiąt takich haseł), które moim zdaniem pokazują zróżnicowanie książki zarówno pod względem historycznym jak i tematycznym. Książkę można czytać linearnie (chronologicznie) albo wybierać sobie poszczególne eseje w zależności od tego, jakie zagadnienia interesują Was najbardziej - naturalnie pewne zagadnienia będą wydawały się bliższe, inne - bardziej egzotyczne.

Pracując nad przekładem tej książki dowiedziałam się wiele nowego i jestem pewna, że Made in Sweden i Was nie raz zaskoczy, nawet jeśli o Szwecji wiecie już sporo. Masowe wyburzenia budynków, które zupełnie zmieniły krajobraz wielu miast, polityka narkotykowa, która zamiast tępić narkotyki tępi narkomanów czy wreszcie kolonie i niewolnictwo - to nie są przecież tematy, o których często mówi się w kontekście Szwecji. 

Made in Sweden to lektura obowiązkowa dla wszystkich, którzy interesują się kulturą i historią Szwecji, a także językiem szwedzkim - oprócz tego, że eseje dotyczą szwedzkich słów, jest tutaj też kilka rozdziałów poświęconych właśnie językowi szwedzkiemu. Ponadto Åsbrink często odwołuje się do książek, filmów i muzyki - tych znanych niemalże na całym świecie, ale i tych mniej popularnych. Dla mnie było to świetną okazją do dalszego zagłębiania się w poruszanych tematach. Dla Was przygotowałam playlistę na Spotify, która może przydać się jako ścieżka muzyczna do słuchania podczas lektury. Niech nie zdziwi Was rozbieżność gatunkowa: chóralne wykonania psalmów obok przebojów z Melodifestivalen - na liście umieściłam piosenki, do których autorka odwołuje się w poszczególnych rozdziałach (w kolejności pojawiania się w książce).


Elisabeth Åsbrink pisze, że "język to władza". Czym są w takim razie słowa -  tworzywo, po które sięga w swojej najnowszej książce? I czym jest historia przedstawiona w książce? O tym autorka wspomina sama:
Słowa spoczywają niczym monety na dnie studni i pobłyskują, kiedy ktoś ma napisać opowieść, ze wstępem, rozwinięciem i zakończeniem. To może być historia o ludziach, o języku, o kraju, historia, która może być prawdziwa, fałszywa lub pełna upiększeń; historia o historii.

Elisabeth Åsbrink Made in Sweden. 60 słów, które stworzyły naród
(Orden som formade Sverige)
Wielka Litera
2019
tłum. Natalia Kołaczek
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...